Backup server, yani yedekleme sunucusu, işletmedeki sunucuların, sanal makinelerin ve bilgisayarların yedeklerini toplayan, saklayan ve gerektiğinde geri yükleyen merkezdir. Kâğıt üzerinde basit bir iştir: Bir sunucu, yeterince disk ve bir yedekleme yazılımı. Pratikte ise yedekleme sunucusunun nerede durduğu, kimin erişebildiği ve yedeklerin bir kopyasının nereye gittiği, bir arıza gününde geri dönüp dönemeyeceğinizi belirler. Bu yazıda yedekleme sunucusunun ne olduğunu, hangi parçalardan oluştuğunu ve en sık yapılan hataları anlatıyoruz. Genel çerçeve için yedekleme ve kurtarma sayfamıza da bakabilirsiniz.
Backup server ne işe yarar?
Yedekleme sunucusunun görevi üç cümleyle özetlenebilir: Yedekleme görevlerini zamanında çalıştırır, yedekleri düzenli bir şekilde saklar ve bir sorun anında veriyi geri getirir. Tek tek bilgisayarlara takılan harici disklerden farkı, bu işin merkezi, izlenen ve raporlanan bir düzende yürümesidir.
Örneğin 40 kişilik bir üretim firmasını düşünün. Bir ERP veritabanı, bir dosya sunucusu, bir etki alanı denetleyicisi ve birkaç sanal makine var. Yedekleme sunucusu olmadan her sistemin yedeği farklı bir yöntemle, farklı bir yere alınır; hangisinin çalıştığını kimse bilmez. Yedekleme sunucusuyla bütün görevler tek bir konsolda görünür, başarısız olan görev e-postayla bildirilir, geri yükleme tek bir yerden yapılır.
Bir yedekleme sunucusu hangi parçalardan oluşur?
"Backup server" dendiğinde çoğu zaman tek bir makine akla gelir. Oysa ortada birbirinden ayrılabilen üç rol vardır.
Yedekleme yazılımı ve yönetim konsolu
Görevleri planlayan, yedek zincirlerini takip eden ve geri yüklemeyi yöneten yazılımdır. Sanal sunucu ağırlıklı yapılarda Veeam, bilgisayar ağırlıklı ve karma yapılarda Acronis Cyber Protect sık tercih edilir.
Yedek deposu
Yedeklerin fiilen yazıldığı disk alanıdır. Sunucunun kendi diskleri, bir NAS cihazı, bir disk dizisi ya da nesne depolama olabilir. Kapasite, yalnızca bugünkü veri miktarına değil, saklamak istediğiniz geçmiş sürüm sayısına göre hesaplanır.
Uzak kopya hedefi
Yedeklerin bir kopyasının gönderildiği ikinci lokasyondur: başka bir bina, bir veri merkezi ya da bir bulut hizmeti. Yangın, su baskını, hırsızlık veya fidye yazılımı gibi olaylarda binadaki her şey aynı anda kaybolabilir; uzak kopya bu senaryonun cevabıdır.
Donanım ve kapasite: neye dikkat etmeli?
Yedekleme sunucusu, işletmenin en az dikkat edilen sunucusu olmamalıdır. Planlarken şu soruları sorun:
- Ne kadar veri var, ne kadar hızlı büyüyor? Bugünkü toplam veriyi ve son bir yılın büyümesini çıkarın. Kapasiteyi en az birkaç yıllık büyümeye göre planlayın.
- Kaç geçmiş sürüm saklanacak? Yalnızca dünün yedeği yetmez. Fark edilmeden bozulan bir dosya ya da haftalar sonra fark edilen bir saldırı için geriye dönük sürümler gerekir.
- Yedekleme penceresi ne kadar? Gece işlerin durduğu saatler sınırlıysa, disk ve ağ hızı yedeklerin bu sürede bitmesine yetmelidir.
- Geri yükleme ne kadar sürede bitmeli? Asıl ölçü yedek almak değil, geri dönmektir. Kabul edilebilir kesinti süresini belirlemek için RTO ve RPO yazımıza göz atabilirsiniz.
Disklerde yedeklilik (RAID gibi) disk arızasına karşı korur; ama tek başına bir yedekleme stratejisi değildir. Aynı cihazdaki iki disk, yangına ya da şifrelemeye karşı birlikte kaybolur.
En sık yapılan hatalar
Sahada karşılaştığımız yedekleme sunucularının çoğu çalışır; sorun, çalıştığının varsayılmasıdır. En sık gördüğümüz hatalar şunlar:
- Yedekleme sunucusu etki alanına üye ve aynı yönetici hesabıyla yönetiliyor. Bir saldırgan etki alanı yöneticisi yetkisini ele geçirdiğinde yedek sunucusuna da girer. Yedekleme altyapısını ayrı hesaplarla, mümkünse ayrı bir ağ bölümünde tutun.
- Yedek deposu ağda paylaşılan bir klasör. Kullanıcıların ve sunucuların yazabildiği bir paylaşım, fidye yazılımının da yazabildiği bir yerdir.
- Tek kopya var, o da aynı odada. Sunucu odasında yaşanacak bir olay, asıl sistemi ve yedeği birlikte götürür.
- Geri yükleme hiç denenmemiş. Yedek görevi "başarılı" görünür, ama geri yüklenen veritabanı açılmaz. Bunu kriz anında öğrenmek en pahalı yoldur.
- Uyarılar kimseye gitmiyor. Başarısız görev bildirimleri artık çalışmayan bir e-posta adresine gidiyorsa, yedekler haftalardır alınmıyor olabilir.
3-2-1-1-0 kuralıyla yedekleme sunucusu
Bu hataların çoğu, basit bir formülle kapatılır: en az üç kopya, iki farklı depolama türü, bir kopya farklı bir lokasyonda, bir kopya çevrim dışı ya da değiştirilemez ve doğrulamada sıfır hata. Ayrıntıları 3-2-1-1-0 yedekleme kuralı yazımızda anlattık.
Bir yedekleme sunucusu için bu kural pratikte şu yapıya dönüşür:
| Kopya | Nerede durur? | Neye karşı korur? |
|---|---|---|
| Canlı veri | Sunucular, sanal makineler | Günlük çalışma |
| Yerel yedek | Yedekleme sunucusu veya bağlı depo | Silinen dosya, bozulan sistem, hızlı geri dönüş |
| Uzak kopya | Farklı bir lokasyon veya bulut | Yangın, hırsızlık, bina kaynaklı olaylar |
| Korumalı kopya | Silinemeyen depolama veya çevrim dışı ortam | Yedekleri hedef alan saldırılar |
Veeam gibi yazılımlar, desteklenen depolama türlerinde yedeklerin belirli bir süre boyunca silinemeyecek ve değiştirilemeyecek şekilde tutulmasına izin verir. Yerel yedeklerin hızlı geri dönüşü, uzak kopyanın ise felaket senaryosunu karşıladığı bir yapıda Veeam yedekleme sık kullandığımız çözümdür.
Uzak kopya için bulut mu, ikinci lokasyon mu?
İkinci bir binanız varsa, yedeklerin bir kopyasını oraya taşımak mümkündür; ama bu, o binada da aynı özenle bakılan bir donanım demektir. Birçok işletme için daha pratik yol, uzak kopyayı bir bulut hedefine göndermektir.
Unna’nın kendi bulutu UnnaBulut, bu ihtiyaç için tasarlandı. Veriler Unna’nın Türkiye’deki kendi veri merkezinde, şifrelenmiş olarak saklanır; altyapı yedekli güvenlik duvarları, kesintisiz güç kaynağı ve jeneratör, yedekli internet bağlantıları ile 7/24 izlenir. Yerel yedekleme sunucunuz ilk ve hızlı geri dönüş noktası olarak kalır; UnnaBulut ise şehir dışı kopya olur. Tam imaj yedek için BackupBox, dosya ve veritabanı yedeği için Smart Backup kullanılabilir.
Buluttan geri yükleme hızının internet hattınızla sınırlı olduğunu da unutmayın. Bu yüzden bulut, yerel yedeğin yerine değil, yanına konur.
Unna ile yedekleme sunucusu
Yeni bir yedekleme sunucusu kurarken ya da mevcut yapınızı gözden geçirirken çalışma şeklimiz aynıdır:
- Önce dinleriz. Hangi sistemlerin kritik olduğunu, ne kadar veri olduğunu ve her sistemin en fazla ne kadar durabileceğini birlikte belirleriz.
- Birlikte planlarız. Yedekleme yazılımını, depolama kapasitesini, saklama sürelerini ve uzak kopyanın nerede duracağını tasarlarız.
- Kurar ve test ederiz. Yedekleme sunucusunu ayrı yetkilerle kurar, ilk yedekleri alır ve gerçek bir geri yükleme testiyle teslim ederiz.
- Yanınızda kalırız. Başarısız görevleri izler, kapasite dolmadan haber verir, geri yükleme testlerini düzenli olarak tekrarlarız.
Yedekleme, önlenemeyen durumlar için son savunma hattıdır. Saldırıyı ağın kapısında durdurmak için ağ güvenliği, kritik sistemlerde yedekten daha hızlı bir geri dönüş için felaket kurtarma sayfalarımıza göz atabilir ya da mevcut yedek yapınızı birlikte değerlendirmek için bize ulaşabilirsiniz.
