Sistem odası kaç derece olmalı? Birçok ofiste cevap “olabildiğince soğuk” diye verilir ve klima 16 dereceye ayarlanır. Oysa sunucular için önemli olan odanın ortalama sıcaklığı değil, cihazların önden içeri çektiği havanın sıcaklığıdır; nem de en az sıcaklık kadar önemlidir. Bu yazıda bilgi işlem ekipmanı için en yaygın başvurulan kaynak olan ASHRAE’nin önerilerini, bu değerleri nerede ölçmeniz gerektiğini ve uyarı eşiklerini nasıl ayarlayabileceğinizi anlatıyoruz. Odanın genel kurulumu için sistem odası kurulumu kontrol listesi yazımıza, Unna’nın bu alandaki hizmetleri için sistem odası sayfamıza bakabilirsiniz.
ASHRAE nedir, neden ona bakıyoruz?
ASHRAE (American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers), ısıtma, soğutma ve iklimlendirme alanında standart ve rehber yayımlayan bir meslek kuruluşudur. Kuruluşun veri merkezleri ve bilgi işlem ortamlarıyla ilgilenen teknik komitesi TC 9.9, “Thermal Guidelines for Data Processing Environments” başlıklı rehberi yayımlar. Sunucu üreticileri de bu rehberdeki ekipman sınıflarını kullanır.
Bu yazıdaki değerler, rehberin 2021 tarihli sürümünün ASHRAE tarafından yayımlanan özet kartından alınmıştır. Rehber zaman zaman güncellenir; tasarım kararı vermeden önce güncel sürüme ve cihaz üreticinizin belgelerine bakmanızı öneririz.
Önerilen ve izin verilen aralık
ASHRAE iki ayrı aralık tanımlar. Önerilen aralık, cihazların uzun vadeli sağlığı ve güvenilirliği için hedeflenmesi gereken koşullardır. İzin verilen aralık ise cihazın çalışmaya devam edebildiği, üreticinin ürün şartnamesine dayanan daha geniş sınırlardır; buraya kısa süreli çıkışlar kabul edilebilir, ama kalıcı çalışma hedefi olmamalıdır.
| Değer | Önerilen (A1–A4 sınıfları) | İzin verilen (A1 sınıfı) |
|---|---|---|
| Sıcaklık (cihaz hava girişinde) | 18–27 °C | 15–32 °C |
| Nem, alt sınır | −9 °C çiğ noktası | −12 °C çiğ noktası ve %8 bağıl nem |
| Nem, üst sınır | 15 °C çiğ noktası ve %70 bağıl nem (ortamda aşındırıcı kirletici varsa %50) | 17 °C çiğ noktası ve %80 bağıl nem |
A1’den A4’e giden sınıflar, cihazın dayanabildiği izin verilen aralığın genişliğini gösterir; A2, A3 ve A4 sınıfları için üst sıcaklık sınırları daha yüksektir. Önerilen aralık ise dört sınıf için aynıdır. Cihazınızın hangi sınıfa girdiğini üretici belgelerinden öğrenebilirsiniz. Rehberin 2021 sürümü, yüksek yoğunluklu sunucular için ayrıca H1 adlı bir sınıf tanımlar; bu sınıfta önerilen sıcaklık aralığı 18–22 °C’dir.
Nem neden çiğ noktasıyla ifade ediliyor?
Bağıl nem, havanın sıcaklığına göre değişir: Aynı hava, soğuk koridorda yüksek, sunucunun arkasında düşük bağıl nem gösterir. Çiğ noktası ise havadaki gerçek nem miktarını gösterir ve sıcaklıktan bağımsızdır. Pratikte sensörünüz genellikle bağıl nem ve sıcaklığı birlikte ölçer; çoğu izleme yazılımı ve sensör çiğ noktasını da hesaplayabilir.
Nem çok düşük ya da çok yüksek olursa ne olur?
Yüksek nem, yoğuşma ve özellikle havada kirletici gazlar bulunan ortamlarda devre kartlarında aşınma riskini artırır. Rehberdeki %50 notu bu yüzdendir: Üretim tesisi içinde ya da kimyasal buharların bulunduğu bir ortamdaki sistem odasında nem daha düşük tutulmalıdır. Düşük nem ise statik elektrik riskiyle ilişkilendirilir. ASHRAE’nin bu konudaki araştırmaya dayanan notları, düşük nemde ek önlemleri öne çıkarır: cihazlara dokunan personelin topraklı bileklik kullanması ve odadaki hareketli ekipmanın topraklanması gibi.
Sıcaklık değişim hızı
Değerin kendisi kadar, ne kadar hızlı değiştiği de önemlidir. Rehbere göre bant ürünleri dışındaki bilgi işlem ekipmanında hava giriş sıcaklığı bir saat içinde 20 °C’den, herhangi bir 15 dakikalık dilimde ise 5 °C’den fazla değişmemelidir. Bant ürünleri için sınır daha sıkıdır.
Küçük sistem odalarında bu sınır çoğu zaman klima arızasında ya da klima yeniden devreye girdiğinde aşılır. Tek klimayla soğutulan bir odada klima durduğunda sıcaklık kısa sürede hızla yükselebilir. Bu yüzden izleme sistemi yalnızca mutlak değeri değil, ani yükselişi de fark edecek sıklıkta ölçüm almalıdır.
Nerede ölçmeli?
ASHRAE’nin sıcaklık değerleri cihazın hava girişi için tanımlanmıştır. Klimanın ekranında görünen değer ya da odanın ortasındaki bir termometre, sunucunun gerçekte hangi havayı aldığını göstermez. Uygulamada şu yerleşimi öneriyoruz:
- Kabinin ön yüzü: Asıl ölçüm noktası. Mümkünse alt, orta ve üst seviyede birer sensör; sıcak hava genellikle üst seviyelerde birikir.
- Kabinin arka yüzü: Çıkış sıcaklığı, soğutmanın cihazlardan ne kadar ısı aldığını ve sıcak havanın öne dönüp dönmediğini gösterir.
- Klimanın hava çıkışı: Klima arızasını kabin sıcaklığı yükselmeden önce fark etmeye yardımcı olur.
- Zemin: Su baskını sensörü, özellikle klimanın ve boruların yakınında.
Sunucuların çoğu kendi giriş sıcaklığını da ölçer ve bu değeri uzaktan yönetim kartı ya da SNMP üzerinden paylaşır. Bu veri, oda sensörlerini tamamlayan ücretsiz bir ölçüm kaynağıdır. SNMP ile izlemenin temellerini SNMP ile ağ izleme yazımızda anlattık.
Eşikler ve uyarılar
İzleme ancak doğru eşiklerle işe yarar. Çok sık gelen uyarı görmezden gelinir; çok geç gelen uyarı ise işe yaramaz. Aşağıdaki yaklaşım, çoğu sistem odası için iyi bir başlangıçtır. Rakamlar örnektir; cihazlarınızın sınıfına ve odanızın koşullarına göre ayarlanmalıdır.
| Seviye | Örnek koşul | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Bilgi | Giriş sıcaklığı önerilen aralığın üst sınırına yaklaşıyor | Kayıt tutulur, eğilim izlenir |
| Uyarı | Giriş sıcaklığı 27 °C’yi ya da nem önerilen aralığı aştı | Sorumluya e-posta ve SMS; klima kontrol edilir |
| Kritik | Giriş sıcaklığı cihaz sınıfının izin verilen sınırına yaklaşıyor ya da 15 dakikada hızlı yükseliş var | Nöbetçiye anında bildirim; gerekirse kritik olmayan sistemler kapatılır |
| Anında | Su algılandı, elektrik kesildi, UPS aküden çalışıyor | Nöbetçiye anında bildirim |
Uyarının kime gideceğini de yazılı hâle getirin. Hafta sonu gece 03.00’te gelen bir SMS’i kimin okuyacağı, odaya kimin gideceği ve hangi sistemlerin hangi sırayla kapatılacağı önceden belli olmalıdır. Sensör verisini sunucu ve ağ cihazlarının sağlığıyla aynı ekranda görmek için ağ ve sunucu izleme altyapısını birlikte kurgularız.
Sık yapılan hatalar
- Odayı gereğinden fazla soğutmak. 16 °C’ye ayarlı bir klima enerji harcar, üstelik soğuk havanın cihazlara ulaşıp ulaşmadığını göstermez.
- Tek bir sensörle yetinmek. Kapının yanındaki bir sensör, kabinin üst kısmındaki sıcak noktayı görmez.
- Konfor kliması kullanmak. Ofis tipi klimalar sürekli çalışma ve nem kontrolü için tasarlanmamıştır.
- Kabindeki boşlukları açık bırakmak. Boş U alanlarından sıcak hava öne döner ve giriş sıcaklığını yükseltir.
- Uyarıyı kimseye yönlendirmemek. Kimsenin okumadığı bir e-posta kutusuna giden alarm, alarm değildir.
Unna ile sistem odası izleme
- Önce dinleriz. Odanızı yerinde ölçer; kabin önü ve arkasındaki sıcaklığı, nemi ve soğutma düzenini değerlendiririz.
- Birlikte planlarız. Sensörlerin yerini, eşikleri ve uyarıların kime, hangi kanaldan gideceğini belirleriz.
- Kurarız. Sıcaklık, nem, su baskını ve elektrik kesintisi sensörlerini kurar, e-posta ve SMS uyarılarını test ederiz.
- Yanınızda kalırız. Uyarıları sizinle birlikte takip eder, periyodik kontrollerde odanın durumunu raporlarız.
Odanızın koşulları bu değerleri karşılamaya yetmiyorsa, kritik sistemleri profesyonel iklimlendirmesi olan bir veri merkezine taşımak da bir seçenektir.
